فائو بر ضرورت تأمین مالی پایدار، واکسیناسیون مبتنی بر خطر و تقویت همکاری‌های بین‌المللی برای مقابله با دو بیماری مهم دامی تأکید کرد.
تاریخ انتشار خبر: ۱۵ اکتبر ۲۰۲۶، برابر با ۲۳ مهر ۱۴۰۵
تأکید جامعه بین‌المللی بر تسریع ریشه‌کنی PPR تا سال ۲۰۴۰
نمایندگان عالی‌رتبه دولت‌ها، سازمان‌های بین‌المللی و نهادهای تأمین مالی در فراخوانی موسوم به «فراخوان رم» (Rome Call)، بر ضرورت افزایش تعهد سیاسی، تأمین منابع مالی پایدار و تقویت همکاری‌های هماهنگ برای تسریع ریشه‌کنی طاعون نشخوارکنندگان کوچک (Peste des petits ruminants; PPR) تا سال ۲۰۴۰ و پیشبرد کنترل تدریجی تب برفکی (Foot-and-mouth disease; FMD) تأکید کردند.
این فراخوان در حاشیه کنفرانس جهانی فائو درباره اقدامات مرتبط با رویکرد «سلامت واحد» در نظام‌های کشاورزی و غذایی، طی رویدادی تخصصی در رم ایتالیا مطرح شد. این رویداد با عنوان «تحول نظام‌های کشاورزی و غذایی از طریق رویکرد سلامت واحد برای ریشه‌کنی طاعون نشخوارکنندگان کوچک و کنترل تب برفکی» در روزهای ۲۱ تا ۲۳ سپتامبر ۲۰۲۶ برگزار شد و نمایندگان دولت‌ها، نهادهای فنی، سازمان‌های بین‌المللی و شرکای مالی را گرد هم آورد.
این نشست با مشارکت سازمان‌هایی از جمله فائو (FAO)، سازمان جهانی بهداشت دام (WOAH)، سازمان همکاری اسلامی برای امنیت غذایی (IOFS)، مؤسسه تحقیقات دامپزشکی لانژو (LVRI)، دفتر بین‌آفریقایی منابع دامی اتحادیه آفریقا (AU-IBAR)، آژانس بین‌المللی انرژی اتمی (IAEA) و مؤسسه بین‌المللی تحقیقات دام (ILRI) برگزار شد. محور اصلی گفت‌وگوها، تبدیل تعهدات سیاسی به برنامه‌های اجرایی، قابل‌اندازه‌گیری و دارای پشتوانه مالی بود.
چرا سرمایه‌گذاری پایدار در کنترل بیماری‌های دامی اهمیت دارد؟
طاعون نشخوارکنندگان کوچک یک بیماری ویروسی واگیردار است که عمدتاً گوسفند و بز را درگیر می‌کند و می‌تواند موجب تب، ترشحات چشمی و بینی، ضایعات دهانی، اختلالات گوارشی و تنفسی و در موارد شدید، مرگ‌ومیر قابل‌توجه شود. این بیماری در مناطقی که دام‌های کوچک بخش مهمی از درآمد و امنیت غذایی خانوارها را تأمین می‌کنند، پیامدهای اقتصادی و اجتماعی گسترده‌ای دارد.
تب برفکی نیز یکی از مهم‌ترین بیماری‌های واگیر دام‌های زوج‌سم به شمار می‌رود. سرعت انتقال بالا، کاهش تولید و محدودیت‌های احتمالی جابه‌جایی دام و تجارت محصولات دامی، کنترل آن را به اولویتی مهم برای نظام‌های دامپزشکی تبدیل کرده است.
با وجود تفاوت‌های اپیدمیولوژیک و ویژگی‌های عامل بیماری‌زای این دو بیماری، کنترل موفق هر دو به زیرساخت‌های دامپزشکی توانمند، نظام مراقبت مؤثر، تشخیص آزمایشگاهی معتبر، دسترسی به واکسن‌های باکیفیت و اجرای صحیح برنامه‌های پیشگیری وابسته است.
ازاین‌رو، سرمایه‌گذاری در کنترل این بیماری‌ها تنها هزینه‌ای برای بخش دامپزشکی نیست؛ بلکه اقدامی برای حفاظت از تولید دام، امنیت غذایی، معیشت دامداران و تاب‌آوری جوامع روستایی محسوب می‌شود.
ریشه‌کنی PPR تا سال ۲۰۴۰؛ از تعهد جهانی تا برنامه‌های اجرایی
در فراخوان رم، دستیابی به هدف ریشه‌کنی جهانی PPR تا سال ۲۰۴۰ مستلزم تداوم رهبری سیاسی، مشارکت فعال کشورها، تأمین مالی قابل‌پیش‌بینی و همکاری مؤثر منطقه‌ای و بین‌المللی عنوان شد.
برنامه جهانی کنترل و ریشه‌کنی PPR از سال ۲۰۱۵ با همکاری فائو و سازمان جهانی بهداشت دام دنبال شده است. فراخوان جدید بر ضرورت تقویت تلاش‌های موجود و تبدیل اهداف بلندمدت به برنامه‌های ملی و منطقه‌ای مشخص تأکید دارد.
از جمله اولویت‌های مطرح‌شده در این نشست می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
• تدوین برنامه‌های سرمایه‌گذاری ملی و منطقه‌ای با برآورد هزینه‌ها و اهداف مشخص؛
• شناسایی شکاف‌های مالی و اختصاص منابع داخلی برای اجرای برنامه‌های کنترل؛
• تعیین شاخص‌های قابل‌اندازه‌گیری و ارزیابی منظم پیشرفت اپیدمیولوژیک؛
• تقویت واکسیناسیون مبتنی بر ارزیابی خطر و استفاده از واکسن‌های دارای کیفیت تضمین‌شده؛
• توسعه ظرفیت آزمایشگاه‌ها و ارزیابی نتایج واکسیناسیون پس از اجرا؛
• بهبود دسترسی دامداران، به‌ویژه جوامع دامدار دورافتاده و کم‌برخوردار، به خدمات دامپزشکی.
این اولویت‌ها نشان می‌دهند که ریشه‌کنی یک بیماری صرفاً با تأمین واکسن یا اجرای مقطعی واکسیناسیون محقق نمی‌شود؛ بلکه به برنامه‌ریزی بلندمدت، پوشش مناسب جمعیت هدف، پایش مستمر و ارزیابی مستند نتایج نیاز دارد.
برنامه‌های سرمایه‌گذاری کشورها و شرکای بین‌المللی
یکی از محورهای مهم نشست، معرفی نمونه‌هایی از سرمایه‌گذاری‌های ملی و بین‌المللی برای تقویت سلامت دام بود.
تانزانیا: این کشور از اجرای برنامه پنج‌ساله واکسیناسیون و شناسایی دام‌ها خبر داد که در ژوئیه ۲۰۲۵ آغاز شده است. تعهد مالی اعلام‌شده برای این برنامه بیش از ۲۱۶ میلیارد شیلینگ تانزانیا، معادل تقریبی ۸۶ میلیون دلار آمریکا، عنوان شد.
بنگلادش: نمایندگان این کشور بر سرمایه‌گذاری در پیشگیری از بیماری، مراقبت و واکسیناسیون تأکید کردند و از آمادگی برای اجرای پروژه‌ای با حمایت بانک جهانی به‌منظور تقویت نظام سلامت دام خبر دادند.
اتحادیه اروپا: یکی از اعلام‌های مهم نشست، برنامه‌ریزی اتحادیه اروپا برای اختصاص ۵۰ میلیون یورو سرمایه‌گذاری اضافی در زمینه ریشه‌کنی PPR در آفریقا بود. همچنین، امکان تکمیل این حمایت با ۴۰ میلیون یورو تأمین مالی ترکیبی (Blended Finance) مطرح شد. این موارد به‌عنوان برنامه‌های اعلام‌شده و پیشنهادی مطرح شده‌اند و نباید بدون تأیید رسمی، به معنای پرداخت کامل یا اجرای نهایی منابع در نظر گرفته شوند.
بانک جهانی: این نهاد نیز به پروژه منطقه‌ای حمایت از دامداری شبانی در منطقه ساحل آفریقا (PRAPS) اشاره کرد که حدود ۷۶۵ میلیون دلار تأمین مالی در کشورهای بورکینافاسو، چاد، مالی، موریتانی، نیجر و سنگال را در بر می‌گیرد. مداخلات مرتبط با سلامت دام، از جمله کنترل PPR، بخشی از این برنامه هستند.
این نمونه‌ها بر اهمیت ترکیب منابع مالی داخلی با حمایت بین‌المللی تأکید دارند. بااین‌حال، اثربخشی سرمایه‌گذاری‌ها به نحوه تخصیص منابع، استمرار برنامه‌ها، کیفیت خدمات دامپزشکی و ارزیابی نتایج واقعی وابسته است.
واکسیناسیون مبتنی بر خطر؛ چرا تعداد دزهای مصرف‌شده کافی نیست؟
در فراخوان رم، سرمایه‌گذاری در واکسیناسیون مبتنی بر خطر و استفاده از واکسن‌های دارای کیفیت تضمین‌شده، یکی از اولویت‌های کنترل بیماری‌ها معرفی شد. این رویکرد به معنای برنامه‌ریزی واکسیناسیون بر اساس وضعیت اپیدمیولوژیک، احتمال مواجهه، ویژگی‌های جمعیت دامی و ظرفیت اجرایی مناطق مختلف است.
برای ارزیابی یک برنامه واکسیناسیون، صرف شمارش دزهای مصرف‌شده یا تعداد دام‌های واکسینه‌شده کافی نیست. لازم است مشخص شود چه سهمی از جمعیت هدف واقعاً واکسینه شده است، آیا واکسن در شرایط مناسب نگهداری و مصرف شده، چه میزان پاسخ ایمنی ایجاد شده و آیا شواهد اپیدمیولوژیک از کاهش بیماری یا انتقال عامل آن حمایت می‌کنند.
در این چارچوب، ارزیابی پس از واکسیناسیون (Post-vaccination Evaluation) می‌تواند اطلاعات مهمی درباره پوشش، پاسخ ایمنی و عملکرد برنامه فراهم کند. تفسیر این نتایج باید با توجه به نوع واکسن، زمان نمونه‌گیری، روش آزمایش، وضعیت اولیه جمعیت و شرایط میدانی انجام شود.
همچنین، در صورت مشاهده موارد بیماری در دام‌های واکسینه‌شده، باید عوامل متعددی از جمله کیفیت و نگهداری واکسن، زمان و نحوه تجویز، پوشش واکسیناسیون، وضعیت ایمنی دام و فشار عفونت بررسی شوند. مشاهده بیماری پس از واکسیناسیون، به‌تنهایی، اثبات‌کننده شکست واکسن نیست؛ همان‌طور که انجام واکسیناسیون به‌تنهایی تضمین نمی‌کند که انتقال عامل بیماری به‌طور کامل متوقف شده باشد.
تب برفکی و اهمیت پایش سروتیپ‌های SAT
یکی از موضوعات مهم مطرح‌شده در نشست، تغییر الگوهای گردش ویروس تب برفکی و نگرانی درباره گسترش سروتیپ‌های آفریقای جنوبی (Southern African Territories; SAT) به مناطق خارج از محدوده تاریخی آن‌ها بود. شرکت‌کنندگان بر اهمیت تقویت مراقبت، هشدار زودهنگام، آمادگی اضطراری، توسعه واکسن و ارزیابی تطابق آنتی‌ژنی تأکید کردند.
ویروس تب برفکی دارای هفت سروتیپ شناخته‌شده شامل O، A، C، Asia1، SAT1، SAT2 و SAT3 است. ایمنی ایجادشده علیه یک سروتیپ لزوماً از دام در برابر سروتیپ دیگر محافظت نمی‌کند. حتی در داخل یک سروتیپ نیز تفاوت‌های آنتی‌ژنی میان سویه‌ها ممکن است بر میزان حفاظت ناشی از واکسن اثر بگذارد.
ازاین‌رو، انتخاب آنتی‌ژن‌های واکسن باید با توجه به اطلاعات مربوط به ویروس‌های در گردش و شواهد علمی حاصل از ارزیابی تطابق آنتی‌ژنی انجام شود. در کنار این بررسی‌ها، کیفیت و قدرت واکسن، اجرای صحیح برنامه، پوشش جمعیت هدف و پایش میدانی نیز در نتیجه نهایی نقش دارند.
اهمیت این موضوع زمانی بیشتر می‌شود که الگوی جغرافیایی گردش ویروس تغییر کند یا سروتیپ‌هایی در مناطقی مشاهده شوند که پیش‌تر کمتر با آن‌ها مواجه بوده‌اند. در چنین شرایطی، به‌روزرسانی اطلاعات اپیدمیولوژیک و تقویت همکاری میان آزمایشگاه‌ها و مراجع دامپزشکی می‌تواند به تصمیم‌گیری آگاهانه‌تر درباره راهبردهای کنترل کمک کند.
رویکرد سلامت واحد در کنترل بیماری‌های دامی
فراخوان رم، ریشه‌کنی PPR و کنترل تب برفکی را در چارچوب رویکرد «سلامت واحد» (One Health) نیز بررسی کرد. سلامت واحد بر ارتباط میان سلامت انسان، حیوان، گیاه و محیط تأکید دارد و خواستار همکاری میان رشته‌ها و نهادهای مرتبط برای مدیریت چالش‌های بهداشتی است.
در این چارچوب، کنترل بیماری‌های دامی می‌تواند به حفاظت از امنیت غذایی، پایداری تولید، کاهش خسارت اقتصادی و تقویت معیشت جوامع وابسته به دام کمک کند. همکاری میان نهادهای دامپزشکی، بخش کشاورزی، آزمایشگاه‌ها، مراکز پژوهشی و تأمین‌کنندگان منابع مالی نیز برای تحقق اهداف بلندمدت اهمیت دارد.
جمع‌بندی
فراخوان رم بار دیگر نشان داد که ریشه‌کنی PPR تا سال ۲۰۴۰ و کنترل تدریجی تب برفکی به مجموعه‌ای هماهنگ از اقدامات علمی، اجرایی و مالی نیاز دارند. تأمین مالی پایدار، واکسیناسیون مبتنی بر خطر، تضمین کیفیت واکسن، تقویت ظرفیت آزمایشگاهی، ارزیابی پس از واکسیناسیون و تبادل اطلاعات اپیدمیولوژیک از عناصر مهم این مسیر هستند.
برای تحقق اهداف اعلام‌شده، کشورها باید تعهدات خود را به برنامه‌های عملیاتی دارای بودجه، شاخص‌های روشن و نظام ارزیابی مستمر تبدیل کنند. همکاری منطقه‌ای و بین‌المللی نیز در مواجهه با بیماری‌هایی که می‌توانند از مرزهای جغرافیایی عبور کنند، اهمیت ویژه‌ای دارد.
مشاهده متن کامل خبر در وب‌سایت فائو
تهیه و گردآوری توسط واحد دامپزشکی شرکت دانش بنیان پسوک
نظرات
افزودن نظر